مصاحبه اختصاصی موسسه نجوم و اختر فیزیک کیهان پژوهان (پروفسور) حسابی با مایک سیمونسن (Mike Simonsen ) نماینده سازمان AAVSO
نویسنده: فاطمه کیانی خو
تاریخ انتشار: شنبه 23 اردیبهشت 1391 - 23:42

سازمان AAVSO در سال 1911 تاسیس شده است.این سازمان، بزرگترین سازمان ستارگان متغیر در دنیا و  راهنمای جهان در  زمینه ی اخبار و اطلاعات ستارگان متغیر است. AAVSO  رصدهای انجام شده بر روی ستارگان متغیر را برای انجمنهای نجومی سراسر دنیا، مختصات بندی، ارزیابی، جمع آوری، پردازش، چاپ و منتشر می کند. این سازمان تقریبا 1200 عضو و 2500 رصدگر  از کشورهایی در سراسر جهان دارد. در سال 2011، صدمین سال جمع آوری و بایگانی اطلاعات ستارگان متغیر را جشن گرفت.

مایک سیمونسن یکی از فعالترین رصدگران ستارگان متغیر  در دنیا هست. وی متغیرهایی با تحولات عظیم و  متغیرهای بلند دوره ، مثل میرا، را با استفاده از تلسکوپ شخصی خود و تلسکوپهای روباتیک که قسمتی از شبکه ی تلسکوپ روباتیک AAVSO هستند، رصد می کند.

 

وی به عنوان مدیر عضویت و مامور توسعه برای AAVSO نیز کار می کند. مسئولیت اولیه ی مایک خدمت به اعضای فعلی و افزایش عضویت است به طوری که برای پشتیبانی از ماموریت ها و برنامه ها ی سازمان، تامین بودجه شود.

 

به گفته وی، مانند بسیاری از افراد که برای یک سازمان علمی غیر انتفاعی کار می کنند، مسئولیت های متفاوت بسیاری داشته است. همچنین عهده دار تهیه ی نقشه ی ستارگان متغیر برای AAVSO ، کمک سردبیر خبرنامه ی AAVSO ، هماهنگ کننده ی برنامه ی مربی گریAAVSO و مدیر قسمت متغیر های همراه با تحولات عظیم، قسمت LPV، دفتر سخنرانان، دفتر نویسندگان و صفحه ی فیس بوک نیز می باشد.

در ادامه ما به مصاحبه با مایک سیمونسن به عنوان نماینده سازمان AAVSO می پردازیم تا بیشتر با وی و فعالیت های سازمان آشنا شویم.

 

آیا شما از کودکی به نجوم علاقه داشتید یا اینکه تقدیر شما را به دنبال این علم کشاند؟

 

علاقه ی من به نجوم به وسیله ی یک معلم علوم در مدرسه ی ابتدایی که گفت می توانیم ارتفاع رشته کوهها بر روی ماه را با استفاده از زاویه ی خورشید با نقطه ی دید ما و سایه ای که ایجاد می کنند، تخمین بزنیم، به وجود آمد. فکر می کردم که " رشته کوههایی بر روی ماه؟ آنها چه شکلی هستند؟" از آن لحظه ، کاملا مجذوب نجوم شدم. وقتی نوجوان بودم، از پولی که از طریق روزنامه نگاری کردن به دست آوردم یک تلسکوپ کوچک خریدم و همه ی کتابهایی که در کتابخانه ی عمومی بود را خواندم.

 

مانند بسیاری از  مردم، در سن جوانی، علاقه ام به نجوم کم رنگ شد. سرگرم رفتن به دانشگاه، ایجاد یک حرفه، ازدواج و تشکیل خانواده بودم. من یک منجم حرفه ای نشدم، من یک نوازنده بودم و بعد از آن ، طراح منظره ی طبیعی و پیمانکار. وقت کمی برای سرگرمی یا علاقه ای مثل نجوم داشتم. علاقه به داشتن یک تلسکوپ بزرگ و همکاری با علم، در اعماق قلبم دفن شده بود؛ من وقت و پول برای رفتن به دنبال آن را نداشتم تا اینکه بزرگتر شدم.

 

در سال 1998، پدر زنم یک تلسکوپ کوچک خرید و وقتی برای دیدنش رفتیم، مجله های نجومی را بر روی میز جلو اش ریخته بود. دیدن آنها و بحث نجومی با او، آتش را دوباره درون من مشتعل کرد. اکنون چیزی نمی توانست جلوی من را بگیرد. تلسکوپ رویاهایم را خریدم، یاد گرفتم که چگونه ستارگان را شناسایی کنم و شروع به رصد ستارگان متغیر کردم و غرق در آن شدم.

 

در دوره ای که شما وارد نجوم شدید، در مقایسه با امروز گرایش جهان به این علم چگونه بود؟

از وقتی که به نجوم برگشتم، درک پایه ی ما از کیهان خیلی تغییر نکرده است. اما چیزهایی هستند که در دهه ی اخیر کشف شده اند که بسیار قابل توجه هستند، مثل شتاب انبساط جهان، تعداد و تنوع سیارات اطراف ستارگان دیگر، ماهیت انفجارهای پرتو گاما و رازهای ماده تاریک و انرژی تاریک.

 

کدامیک از دانشمندان ایرانی را می شناسید ؟ چقدر از عبدالرحمن صوفی، خواجه نصیر الدین طوسی و ابوریحان بیرونی و .. . می دانید؟ ستاره شناسان آماتور امروز را چطور؟

 

مشهورترین دانشمند ایرانی که من می شناسم، چهره ی درخشان پروفسور محمود حسابی است که البته پدر علم فیزیک و فضا در ایران است. من زیاد با دانشمندان معاصر آشنا نیستم.

 

من عبدالرحمان صوفی را به خاطر  تخمین تاریخی درخشندگی ستارگان اش ، مخصوصا جُدی، ستاره ی شمالی، می شناسم. همکارانم از آنها در مطالعه ی تغییرات بلند مدت در درخشندگی ستاره ی قطبی، استفاده کرده اند. ستاره ی قطبی یک متغیر قیفاووسی است اما به نظر می رسد که درخشندگی کلی اش در طول چند صد سال اخیر تغییر کرده است. این مسئله بدون ثبت های تاریخی دقیق کسانی مانند عبد الرحمان صوفی، شناخته نمی شدند.

 

خواجه نصیرالدین طوسی یک دانشمند و فیلسوف پیش کوپرنیکی بوده است اما من زیاد درباره ی موفقیتهای مخصوص به او یا زندگی و حرفه اش نمی دانم. ابوریحان بیرونی، اسم آشنایی برای من نیست. امیدوارم در امتحان شکست نخورده باشم!

 

من شخصا منجم آماتوری از ایران نمی شناسم، اما این روزها، شروع به تماس با تعداد بیشتر و بیشتری از دانشجویان و دانشمندان ایرانی از طریق فیس بوک و دیگر رسانه های اجتماعی کرده ام. AAVSO  و من بسیار مشتاق به ایجاد دوستی با افرادی در سراسر دنیا هستیم که به ستارگان متغیر ، تحولات ستاره ای و تحقیق علاقه مند هستند. 

 

چرا امروزه گرایش به این علم از دانشگاه ها به دبستان ها و دبیرستان ها و حتی پارک ها کشیده شده است؟

 

من فکر می کنم که هر کسی یک حس کنجکاوی درباره ی آسمان و ستارگان و اینکه ما از کجا آمده ایم و سرنوشت نهایی جهان چیست، دارد. دین و فلسفه تلاش می کند تا جواب بسیاری از اینها را بدهد اما بشر موجودی کنجکاو است و تحقیق هایش، او را به سمت جستجو کردن جهان با ابزارها و روشهای علمی هدایت کرده است.

 

مسلما این دلیل این است که چرا بسیاری از دانشمندان مشهور ایرانی ، ریاضیدان، فیلسوف، شاعر، زمین شناس و انسان شناس نیز بودند. همه ی اینها در تلاش ما برای شناخت خودمان ، زمین و جهانی که در آن زندگی می کنیم، به هم بافته شده است.

 

کمی از متغیر ها برایمان بگویید.

ستارگان متغیر، ستارگانی هستند که در مقیاس زمانی دقیقه تا ساعت تا روز و تا قرن ها ، روشنایی شان تغییر می کند. بعضی از آنها در ریتم مشخصی، با توجه به جرم و سن ستاره بزرگ و کوچک می شوند، آن ها تغییر می کنند چون واقعا تپنده اند. بعضی تغییر می کنند، چون لکه های ستاره ای غول پیکری دارند، شبیه لکه های خورشیدی اما خیلی بزرگتر و وقتی که لکه ها درون میدان دید ما می چرخند، ستاره را کم نور نشان می دهند. بعضی متغیرها در حقیقت جفت ستاره های نزدیک به هم هستند، آنقدر نزدیک که نمی توانیم آنها را به عنوان یک ستاره ی دوتایی ببینیم. ممکن است آنها در  وضعیتی ردیف شده باشند که وقتی به دور یکدیگر  می چرخند از نقطه ی دید ما یکی دیگری را کسوف کند و این کسوف سبب کم شدن نور کلی حاصل از جفت می شود. در عین حال، دیگر جفت های نزدیک به هم درگیر مارپیچ مرگ شده اند، جایی که یک ستاره به طور مداوم از همسایه اش ماده می دزدد تا زمانی که ناپایدار شود و یک انفجار هسته ای اتفاق بیافتد و باعث شود که سیستم در عرض چند ساعت صدها برابر  برای ما بر روی زمین درخشان تر شود. و سر انجام، بعضی از ستارگان متغیر روشنایی ناگهانی نهایی، به نشانه ی انهدام یک ستاره ی پر جرم یا یک جفت ستاره در پایان مسیر تکاملی شان هستند.

این تغییرات در روشنایی می تواند در کشف رازهای ستارگان به ما کمک کند. آنها از چه ساخته شده اند، چقدر فاصله دارند، چه چیزی باعث درخشش آنها می شود، جرمشان چقدر است، چطور متولد شده اند و چگونه می میرند. با مطالعه ی ستارگان متغیر، همه ی این موارد را می توانیم بهتر درک کنیم.

 

 کدام متغیر برایتان جالب تر است؟چرا؟

اول از همه، من ستارگان متغیری را دوست دارم که به اندازه ی کافی درخشان هستند که بتوانم آنها را با ابزاری که در دسترس دارم مطالعه کنم. نمی خواهم درباره ی آنها بخوانم. می خواهم آنها را با چشمها یا ابزارهای خودم رصد کنم!

در مورد نوع ستارگان متغیر، من مجذوب متغیرهای همراه با تحولات عظیم، دوتایی های نزدیک به هم هستم که معمولا شامل یک کوتوله ی سفید و یک کوتوله ی قرمز هستند که بسیار نزدیک به هم می چرخند به طوری که کوتوله ی سفید، ستاره ی قرمز را از اتمسفر بیرونی خودش محروم می کند و این موجب انفجارهای دوره ای می شود.

من همچنین ستارگان نوع RCB را هم دوست دارم. این ستارگان به این شکل هستند که به طور پیوسته برای ماهها یا سالها می درخشند و بعد به طور ناگهانی  به اندازه ی 8 یا 9 قدر، کم نور می شوند! این باور وجود دارد که این اتفاق به دلیل این است که ستاره یک محموله از دوده ی کربن به درون لایه ی بیرونی اش، بیرون می اندازد که باعث کم نور شدن ستاره از نقطه ی دید ما می شود تا زمانی که این ابر از گرد و خاک پراکنده شود و ما بتوانیم دوباره ستاره ی در زیر قرار گرفته را ببینیم. تعداد زیادی از این  نوع خاص ستارگان وجود ندارد و چیزهای زیادی درباره ی این ستارگان هستند که نمی دانیم، مثلا، چطور تشکیل شده اند؟

 

 چرا بررسی ستاره های متغیر این قدر اهمیت دارد که برای آن مرکز تحقیقات منحصر به فردی تشکیل شده است؟

در حقیقت در آمریکا هیچ موسسات تحقیقاتی صرفا برای تحقیقات نجومی بر روی موضوعات خاصی مربوط به ستارگان متغیر  وجود ندارد. موسسات زیادی برای پیگیری های نجومی خاصی وجود ندارند. بسیاری از موسسات تحقیقاتی محدوده ی وسیعی از فعالیت های علمی نجومی، مانند علوم ستاره ای یا خورشیدی را تحت پوشش قرار می دهند. AAVSO  می تواند نزدیکترین چیز به آن باشد اما در حال حاضر یک موسسه ی تحقیقاتی نیست. ما بیشتر  نامزد شده ایم تا داده هایی را برای انتشار  بدست آوریم و بایگانی کنیم، سپس تحقیقاتی بر روی داده ها یا به وسیله ی داده ها، انجام دهیم.

من معتقدم که کارهایی هست که باید برایش تلاش کنیم تا شایسته ی قرن 21 ام شویم، اما به بحث های سیاسی جسارت می شود و من در اینجا شرح نخواهم داد.

 

کار اصلی سازمان AAVSO چیست و چه کسانی عضو کمیته علمی این سازمان هستند.

AAVSO یک سازمان غیر انتفاعی بین المللی از رصدگران ستارگان متغیر است که وظیفه دارد:

  • ستارگان متغیر را رصد و تجزیه و تحلیل کند
  • رصدها را برای دستیابی جهانی جمع آوری و بایگانی کند
  • همکاری قدرتمندی بین منجمان آماتور و پیشرفته به وجود آورد
  • با استفاده از داده های ستارگان متغیر، پژوهش ها و آموزشهای علمی را ترفیع دهد

اداره کننده ی AAVSO، دکتر آرنی هندن، مدیر ارشد عملیاتی و نماینده ی نجومی سازمان است. دکتر متیو تمپلتون سرپرست علمی است. وظیفه ی بقیه ی عاملان کمیته علمی در واقع رهبری قسمت رصدی است که بین انواع مختلف ستارگان متغیر ، تقسیم شده اند.

 

امروزه علم ما از ستاره های متغیر در چه سطحی است؟

چیزهایی که امروزه درباره ی ستارگان متغیر می دانیم، بیشتر بر پایه ی آزمایشات و تئوری هایی است که از صد سال پیش تا کنون انجام شده، اما چیزهای خیلی زیادی هستند که نمی دانیم. میتوانم بگویم که ما تازه در را باز کرده ایم و قدم به داخل گذاشته ایم اما حتی چراغ را هم روشن نکرده ایم و هنوز  اطراف این خانه قدم نزده ایم.

 

چرا در نمودار هرسپرونگ - راسل متغیر ها بالا نشین می شوند؟

در حقیقت این درست نیست. شما به ستارگان AGB استناد می کنید در صورتی که ستارگان متغیر  در جاهایی در سراسر نمودار H-R خارج از رشته ی اصلی قرار دارند. اساسا، هرجا که ستارگان، رشته ی اصلی را ترک کنند در حال تکامل هستند و به احتمال زیاد درخشندگی شان تغییر می کند. حتی ستارگان درون رشته ی اصلی نیز تغییر می کنند.خورشید ما یک ستاره ی متغیر است. ستارگان متغیر همه جا، شامل سراسر نمودار H-R،  هستند .

 

 سرنوشت بشر چقدر با علم نجوم و به طور خاص با ستاره های متغیر گره خورده است؟

فکر نمی کنم نجوم یا تحقیقات ستارگان متغیر سرطان را درمان کند، جنگها را متوقف کند یا حکومت ها را زیرک تر یا خیر خواه تر کند. اما سرنوشت ما سر انجام، در آنجا، در بین ستارگان قرار دارد، اگر به اندازه ی کافی طولانی دوام بیاوریم تا این سفر را انجام دهیم. وقتی برویم، خیلی خوب خواهد شد که تا آنجا که می توانیم بفهمیم که در آنجا چیست، چطور به آنجا که می خواهیم برویم برسیم و وقتی برسیم با چه چیزهایی مواجه می شویم. شبیه هر مهاجرت عظیم نسل بشر، سرگذستی پر از اکتشافات و خطر، شگفتی و ترس خواهد بود. ما با شجاعت تمام با دانش مسلح خواهیم شد.

 

جایگاه ایران را در علم نجوم در قرن 21 چگونه می بینید؟

همانطور که در ابتدا اقرار کردم، من خیلی زیاد همه چیز را درباره ی موقعیت کنونی تحقیقات یا تحصیلات نجوم و فیزیک در ایران نمی دانم. خوشبختانه، کشش های سیاسی بین کشورهایمان و در کل خاورمیانه به گونه ای است که به اندازه ی کافی احساس راحتی می کنم که به آنجا بیایم و از آنجا دیدار کنم و روزی خودم را در آنجا ببینم. من این را خیلی دوست دارم.

 

چند متغیر را که با چشم غیر مسلح قابل رویتند برای خوانندگان ما معرفی کنید.

میرا، وقتی در ماکزیمم است. ابط الجوزا، اتا دو پیکر، راس الغول، اتا عقاب، دلتا قیفاووس ( نمونه ی نخستین متغیرهای قیفاووسی)، مو قیفاووس ( ستاره ی لعل هرشل) ، گاما ذات الکرسی و البته متغییری که هر 30 سال یکبار یا در همین حدودها تغییر می کند، اپسیلون ارابه ران، راز بزرگ دیگری است.

 

خوانندگان علاقه مند چطور می توانند با سازمان AAVSO همکاری کنند؟

عضویت در AAVSO برای همه آزاد است- پیشرفته، آماتور و  به طور مشابه مربیان- علاقه مندان به ستارگان متغیر  و برای کمک به پشتیبانی از تحقیقات ارزشمند. می توانید به صورت آنلاین  در وب سایتمان درخواست دهید. http://www.aavso.org/aavso-membershi

مبلغ سالانه 60.00 دلار آمریکا و 30.00 دلار آمریکا برای دانشجویان ، که اگر دوست دارید از مزایای عضویت در این سازمان معتبر استفاده کنید. در نجوم این ارزان قیمت ترین است.

باید یادآوری کنم که لازم نیست که عضو AAVSO باشید تا رصدگر AAVSO باشید. ما رصدگران زیادی از کشورهای دیگر داریم که هزینه ی عضویت AAVSO را نپرداخته اند اما رصدهای ارزشمندشان در  پایگاه داده های بین المللی AAVSO قرار دارد.

 

یک جمله در باره نجوم و خودتان ...

منظورتان این است که هنوز  از نظرات و صحبتهایم درباره ی خودم خسته نشده اید؟ نمی دانم دیگر چه بگویم!

 

فکر کنم که باید به شما هشدار دهم که ممکن است مانند من به ستارگان متغیر معتاد شوید. من یک معتاد نا امید به ستارگان متغیر هستم که مرتبا باید فوتون ها را در کنار هم قرار دهد وگرنه دیوانه می شود. اگر فکر می کنید که در این مورد ضعیف هستید، به شما اخطار می دهم که با بیشترین احتیاط ممکن به ستارگان متغیر نزدیک شوید. این می تواند به شدت اعتیاد آور باشد و هر چه مدت زمان بیشتری این کار را بکنید، برگشتن به زندگی عادی دشوارتر می شود.

به شما گفته باشم...

 

حرف پایانی

 

یکی از سخنان مورد علاقه ی من از هارلو شاپلی است

 

 " تئوری ها فرو می پاشند اما رصدهای خوب هرگز کم رنگ نمی شوند." 

 

منتشر شده در ماهنامه آسمان شب

 
 
این مطلب را می پسندید؟
می پسندم
نظرات

شما هم نظر بدهید...
نام شما
پست الکترونیک
 
ارسال نظر
این مطلب را به اشتراک بگذارید...